Provos & Merry Pranksters

Provos & Merry Pranksters - Γιάννης Μπαζός
Standard

«Εν τω μεταξύ, ο Χρότφελντ και ο Φαν Ντάουν ανακάλυπταν ότι οι απόψεις τους ταυτίζονταν. Θεωρούσαν ότι τόσο η εργατική όσο και η αστική τάξη έχαναν τα χαρακτηριστικά τους και συγχωνεύονταν διαμορφώνοντας μια μεγάλη γκρίζα, ακαθόριστη μεσαία τάξη. Αυτή η νέα “βαρετή μπουρζουαζία” είχε χάσει την όποια της δημιουργικότητα και ζούσε καρφωμένη μπροστά στην τηλεόραση, σε συνθήκες πλήρους κατατονίας. Όπως έλεγε ο Φαν Ντάουν: “Δεν μπορούμε να έχουμε την παραμικρή εμπιστοσύνη σ” αυτές τις εξαρτημένες και δουλικές κατσαρίδες.” «

Τον περασμένο Φλεβάρη, σε μια δύσκολη εποχή για το χώρο των βιβλίων, οι εκδόσεις Σοφίτα έκαναν μια πολλά υποσχόμενη εμφάνιση με το βιβλίο του Γιάννη Μπαζού «Provos & Merry Pranksters» (υπότιτλος: «Τα πρωτοποριακά κινήματα της δεκαετίας του ’60»).

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε δύο μεγάλα μέρη, τα οποία περιγράφουν την ιστορία των πρωτοποριακών ομάδων Πρόβος (Provos) της Ολλανδίας και Merry Pranksters των ΗΠΑ, τοποθετώντας τες ιστορικά στο πλαίσιο της δεκαετίας του ’60, αλλά και αναζητώντας τα ίχνη τους στο σήμερα. Στο τέλος του βιβλίου, αναλύονται οι όποιες ομοιότητες και διαφορές των δύο κινημάτων.

Το βιβλίο έχει πάρα πολύ καλό στήσιμο και εξαιρετική εικονογράφηση. Παρά το σχετικά μικρό μέγεθός του, αναλύει επαρκώς τα δύο κινήματα, με ιστορική ακρίβεια και χωρίς πλατιασμούς, αποφεύγοντας τον στεγνό δοκιμιακό λόγο, ή την ιδεαλιστική θεοποίηση του φαινομένου που περιγράφει.

Για να το πούμε απλά: ο Μπαζός δεν κρύβει τις ιδεολογικές του αντιλήψεις, αλλά δεν το κάνει και θέμα, μια και ξέρει πολύ καλά (και το αφήνει κιόλας να αναδειχθεί) ότι ο καλύτερος κριτής είναι η ιστορία, η οποία έχει ήδη σε μεγάλο βαθμό αποφανθεί για τα συγκεκριμένα κινήματα.

Provos - άσπρα ποδήλατα

 

Ο λόγος που παρουσιάζουμε το βιβλίο εδώ, είναι -φυσικά- η αναφορά του ολλανδικού κινήματος των Πρόβος, το οποίο μπορεί να ήταν ενεργό μόνο μεταξύ 1965 και 1967, οι επιπτώσεις όμως των ακτιβιστικών δράσεών του φτάνουν μέχρι τις μέρες μας (π.χ. στις μητροπόλεις που διαθέτουν δωρεάν ποδήλατα για τους κατοίκους τους, ακριβώς όπως οι Πρόβος εμπνεύστηκαν με το κίνημα των «λευκών ποδηλάτων»).

Πολλά πράγματα που θεωρούνται αλληλένδετα με το Άμστερνταμ και με την Ολλανδία γενικότερα έχουν τις ρίζες τους στους Πρόβος, όπως το μακρόχρονο κίνημα των καταλήψεων, το οποίο έδωσε λύση σ” ένα τεράστιο στεγαστικό πρόβλημα και για το οποίο είχαμε γράψει στο παρελθόν.

Παρά τον αναρχικό πυρήνα τους, στους Πρόβος μπορούμε να ανιχνεύσουμε το πανταχού παρόν πραγματιστικό πνεύμα των Ολλανδών, κάτι που γίνεται προφανές στην επιτυχία των διαφόρων εκστρατειών τους αλλά και στην αυτοεκπληρούμενη διακυρηγμένη προφητεία τους να διαλυθούν αμέσως μόλις θέσουν τις δικές τους πρωτοποριακές βάσεις, ώστε την σκυτάλη να πάρουν τα επόμενα κινήματα – όπερ και εγένετο.

Η εμπλοκή των Πρόβος με την πολιτική σήμανε και την αρχή του τέλους τους. Είχαν προλάβει όμως να γράψουν στο «βιογραφικό» τους ένα σωρό επιτυχημένων «προβοκατόρικων» (εξ ου και το όνομά τους) ενεργειών, μια χούφτα ανθρώπων που τα έβαλε με επιτυχία με τον δήμαρχο και την αστυνομία του Άμστερνταμ αλλά και με την ίδια την βασιλεία, έναν θεσμό ιερό για την συντριπτική πλειοψηφία των Ολλανδών.

Provos

Κανένα από τα δυο κινήματα που περιγράφονται στο βιβλίο δεν προήλθε από συνθήκες οικονομικής κρίσης, ούτε διακρίνονταν από ταξικό χαρακτήρα. Αντιθέτως, η οικονομική ανάπτυξη της μεταπολεμικής γενιάς ήταν βασικός παράγοντας όχι μόνο της γέννησης αλλά και της μελλοντικής αποδοχής και ενσωμάτωσης της πρωτοπορίας των ’60s. Αυτό όμως κάνει ακόμα πιο ενδιαφέρον για τον αναγνώστη του βιβλίου να ανιχνεύσει τις κοινωνικές ομοιότητες και διαφορές του τότε με το σήμερα (και όχι μόνο όσον αφορά την Ολλανδία), κυρίως όσον αφορά την ευρύτερη κοινωνική στάση ενάντια σε προσπάθειες καταστολής.

Να αναφέρω δυο παραδείγματα: όταν η αστυνομία του Άμστερνταμ αντιμετώπισε τις πρώτες συγκεντρώσεις (ολιγομελείς και απόλυτα ειρηνικές) με παράταιρη βία, η πλειοψηφία των κατοίκων της πόλης στάθηκε στο πλευρό των Πρόβος, ενώ όταν σήμερα εκκενώνονται βίαια ο τελευταίες καταλήψεις της ίδιας πόλης, η «καρφωμένη μπροστά στην τηλεόραση» πλειοψηφία αντιδρά μάλλον με ανακούφιση. Κι ενώ ο γάμος της τότε διαδόχου Βεατρίκης οδήγησε σε πρωτόγνωρα επεισόδια, στην πρόσφατη ενθρόνιση του γιου της, οι διαδηλωτές που τόλμησαν να εμφανιστούν ανάμεσα σ” ένα πλήθος παλλόμενο από εθνική υπερηφάνεια μετριόντουσαν κυριολεκτικά στα δάχτυλα του ενός χεριού.

Jasper Grootveld

Jasper Grootveld, ο κύριος εμπνευστής του κινήματος των Πρόβος

Όλα τα παραπάνω όμως ήταν απλώς μια περίληψη διανθισμένη με κάποια προσωπικά σχόλια. Στο βιβλίο του Μπαζού ο αναγνώστης μπορεί να μάθει για όλες τις βασικές εκστρατείες των Πρόβος, το χιούμορ τους, τις πιο «σοβαρές», θεωρητικές τους βάσεις, αλλά και τους ανθρώπους που ήταν η κινητήρια δύναμη μιας ταραγμένης εποχής, τόσο οι υποστηρικτές όσο και οι εχθροί τους.

Όπως και ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει, το πρόβλημα της γλώσσας στάθηκε μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο για να γνωρίσει το ελληνικό κοινό την δράση του κινήματος των Πρόβος. Γι” αυτό και καλοσωρίζουμε την έλευση του συγκεκριμένου βιβλίου, το οποίο έρχεται να συμπληρώσει το κενό με εξαιρετικό τρόπο. Η προσεγμένη αυτή έκδοση συμπληρώνεται από μια πολύ καλή βιβλιογραφία. Η σημασία στην λεπτομέρεια φαίνεται και στην χωρίς λάθη μεταγραφή των ολλανδικών ονομάτων.

Το γεγονός ότι -λόγω θεματολογίας και προσωπικού ενδιαφέροντος- η παρούσα ανάρτηση επικεντρώθηκε στο κίνημα των Πρόβος, δεν σημαίνει ότι το έτερο ήμισυ του βιβλίου που αναφέρεται στους Merry Prankstes υπολείπεται – το αντίθετο. Ο Μπαζός μας ταξιδεύει με την ίδια μαεστρία και στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, συμπληρώνοντας αυτό το πολύ ωραίο παζλ για τα πρωτοποριακά κινήματα της δεκαετίας του 1960.