Η έννοια «δεύτερο χέρι» είναι παρεξηγημένη στην Ελλάδα, ειδικά όταν αναφερόμαστε στα βιβλία. Χώροι απαραίτητοι και συμπαθέστατοι, τα παλαιοβιβλιοπωλεία δεν φαίνεται να μπορούν ν” αποτινάξουν από πάνω τους το περίσσευμα σκόνης χιλιοπαλιωμένων, κιτρινισμένων σελίδων. Πολλά από τα βιβλία στα ράφια τους μοιάζουν πιο πολύ με μουσειακά είδη παρά σαν κάτι που διαβάζεται κιόλας.  Άλλες φορές, βασικό κριτήριο επιλογής κι από τις δυο μεριές της αγοραπωλησίας είναι η συσχέτιση της παλαιότητας του βιβλίου με τη χρηματική του αξία. Το βιβλίο ως αντίκα, με άλλα λόγια.

Στην Ολλανδία -και γενικά στη Βόρεια Ευρώπη- η χρηστική αξία του βιβλίου είναι πιο σημαντική από το πόσο καλά «κολλάει» στο ράφι της βιβλιοθήκης. Γι” αυτό και στις συγκεκριμένες αγορές μπορείς να βρεις το τελευταίο αριστούργημα (σύμφωνα με τους κριτικούς), και στη λεγόμενη paperback μορφή, με σύνηθες κόστος κάτω από 10 Ευρώ και φτηνή πλην αξιοπρεπή βιβλιοδεσία, σαφώς καλύτερη από τη μέση έκδοση-σε-χασαπόχαρτο των λογοτεχνικών εφημεριδοπροσφορών (βλ. σχετικά και μια παλιότερη ανάλυση). Το ίδιο ισχύει και για τα λεγόμενα «κλασικά» βιβλία, καθιστώντας τα προσιτά για όλους. Στην Ελλάδα δε συμβαίνει το ίδιο. Ως παράδειγμα, να αναφέρουμε το Τρίτο Στεφάνι του Ταχτσή, η πρόσφατη επανέκδοση του οποίου αγγίζει και πολλές φορές ξεπερνάει τα 20 Ευρώ.

Απ” ότι φαίνεται, οι Έλληνες συσχετίζουν ακόμα το paperback με την λογοτεχνία τύπου Άρλεκιν. Τα βιβλία που αγοράζουν ή κάνουν δώρα, σκοπό έχουν να καταλήξουν για πάντα σε μια βιβλιοθήκη ακόμα κι αν κανείς στο μέλλον δεν πρόκειται να τα ξανανοίξει. Αντίθετα, σε χώρες όπως η Ολλανδία τα βιβλία αλλάζουν συχνά χέρια με την μεσολάβηση των εκεί παλαιο-βιβλιοπωλείων. Αν έχετε αμφιβολία για τα παραπάνω, σκεφτείτε την αυτοσχέδια βιβλιοθήκη που δημιουργείται στο μέσο τουριστικό κατάλυμα από τα βιβλία που οι επισκέπτες αφήνουν πίσω τους μετά το πέρας των διακοπών. Σπάνια να βρει κάποιος εκεί ένα Ελληνικό βιβλίο.

Στην Ολλανδία, η ζήτηση βιβλίων «δεύτερο χέρι» είναι σχεδόν συνώνυμη με τα βιβλιοπωλεία της αλυσίδας De Slegte, η οποία έχει παρουσία και στο Βέλγιο. Το Slegte διαθέτει καινούρια βιβλία χαμηλής τιμής, αλλά και ένα θησαυροφυλάκιο παλιών βιβλίων σε διάφορες γλώσσες και σε προσιτές τιμές  – ακόμα και σήμερα που οι ανατιμήσεις σε σχέση με το παρελθόν είναι εμφανείς. Για τους βιβλιόφιλους, οι επισκέψεις στο κοντινότερο Slegte είναι μια ανάγκη που πρέπει να ικανοποιείται τακτικά, μια και ο τεράστιος κατάλογός του ανανεώνεται κάθε μέρα. Ακόμα κι αν πρέπει να ψάξεις λίγο ανάμεσα σε βιβλία μαγειρικής και new age pulp, τελικά πάντα θα βρεις κάτι αξιόλογο για να πάρεις μαζί σου. Όλα αυτά σε άνετους πολυεπίπεδους χώρους, οι οποίοι δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τις μεγαλύτερες αλυσίδες.

Το De Slegte επέζησε πάνω από έναν αιώνα, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι ο τελευταίος θεός που αργοπεθαίνει είναι αυτός του βιβλίου με την μορφή που το ξέραμε. Τα αποτελέσματα είναι ορατά στη φθίνουσα πορεία των πωλήσεων. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που κάποια από τα καταστήματα της αλυσίδας αναγκάστηκαν να κλείσουν. Πριν λίγες μέρες, η διεύθυνσή της ανακοίνωσε ότι ψάχνει νέο επενδυτή για να της δώσει το φιλί της ζωής.

Δε θ” αργήσει υποθέτω κι ο καιρός όπου στα παλαιο-βιβλιοπωλεία θα μπορείς να βρίσκεις μόνο παλιά μοντέλα του kindle, του ipad και συναφών γκάτζετ κι όπου νοσταλγοί της παλιάς εποχής θα δακρύζουν με τον τρόπο που τωρινοί nerds ξεροσταλιάζουν μόλις δουν μια amiga. Το αν θα δουλεύουν και -πολύ περισσότερο- το τι βιβλία θα περιέχουν, λίγη σημασία θα έχει.