Συνεχίζουμε τις συζητήσεις με μεταφραστές της Ολλανδικής γλώσσας στα Ελληνικά με την Ινώ Βαν Ντάικ-Μπαλτά, την μεταφράστρια πολλών σημαντικών συγγραφέων και βιβλίων όπως το «Στην Ευρώπη» του Χέιρτ Μακ και «Η ανακάλυψη του ουρανού» του Χάρι Μούλις. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το βιογραφικό της.

Ποια είναι κατά τη γνώμη σας η κύρια δυσκολία της μετάφρασης από τα Ολλανδικά στα Ελληνικά;

 

Πιστεύω ότι η κύρια δυσκολία είναι το ότι  πρόκειται για δύο απόλυτα διαφορετικές γλώσσες από άποψη δομής και γραμματικής.  Τα Ελληνικά δεν έχουν κάποια συγγένεια με τα Ολλανδικά, όπως τα Γερμανικά, ή ακόμα και τα Γαλλικά και τα Αγγλικά.  Ας δώσω ένα παράδειγμα.  Μια συγκεκριμένη δυσκολία είναι π.χ. η μετοχή, η οποία στα Ολλανδικά χρησιμοποιείται συχνά σαν επίθετο. Στη δημοτική πολλές φορές μπορεί να αποδοθεί μόνο με δευτερεύουσα πρόταση.  Μπορούμε λόγου χάρη να μεταφράσουμε «de zittende man» με «ο καθιστός άντρας», αλλά τι γίνεται με «de rokende man»;  Αναγκαστικά θα πούμε «ο άντρας που καπνίζει».  Φανταστείτε τώρα μια πρόταση όπου στα Ολλανδικά το ουσιαστικό συνοδεύεται από 3-4 μετοχές!  Ενίοτε η καθαρεύουσα προσφέρει κάποιες λύσεις, αλλά αυτό δεν ταιριάζει πάντα με το ύφος του βιβλίου.  Η δυσκολία έγκειται λοιπόν στο να βρεις μια κομψή λύση έτσι ώστε το κείμενο της μετάφρασης να μην είναι αδέξιο.

Μια άλλη δυσκολία είναι ο διαφορετικός πλούτος του λεξιλογίου.  Ορισμένες έννοιες μπορούν στα Ολλανδικά να αποδοθούν με πολλές διαφορετικές λέξεις, ενώ στα Ελληνικά η ίδια έννοια αποδίδεται με δυο-τρεις λέξεις μόνο, με αποτέλεσμα να αναγκάζεται κανείς να χρησιμοποιεί ξανά και ξανά τις ίδιες. Αυτό κάποιες φορές προσδίδει μια μονοτονία στο μεταφρασμένο κείμενο η οποία δεν υπάρχει στο αρχικό.  Συμβαίνει φυσικά και το αντίθετο.

Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας ολλανδοί / φλαμανδοί συγγραφείς;

 

Nelleke Noordervliet, Harry Mulisch, Stefan Brijs, Hella Haasse, Geert Mak, Marcel Möring.

Τι έχετε να πείτε για την ποσότητα και την ποιότητα των ολλανδικών / φλαμανδικών μεταφράσεων στα Ελληνικά;

 

 

Όσο για την ποιότητα των μεταφράσεων ολλανδικών βιβλίων, μπορώ να μιλήσω μόνο για τις δικές μου, οι οποίες θέλω να πιστεύω είναι καλές, μιας και τόσο το NLPVF όσο το αντίστοιχο φλαμανδικό Ίδρυμα με χρησιμοποιούν σαν σύμβουλο.  Δυστυχώς δεν έχω το χρόνο να διαβάζω μεταφράσεις άλλων συναδέλφων.  Είμαι σίγουρη ότι εργάζονται με τον ίδιο επαγγελματισμό που προσπαθώ εγώ να εφαρμόσω στη δουλειά μου.

Όσο για την ποσότητα, πιστεύω ότι την τελευταία εικοσαετία έχει εκδοθεί αξιόλογος αριθμός ολλανδικών βιβλίων στα Ελληνικά.  Το πρόβλημα κατά τη γνώμη μου δεν είναι η ποσότητα των μεταφράσεων αλλά η περιορισμένη ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού.  Ο Μούλις, ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή συγγραφείς της Ολλανδίας, του οποίου έχω μεταφράσει όλα τα σημαντικότερα βιβλία, έξι στον αριθμό μέχρι στιγμής, έχει κάποια αναγνώριση από το ελληνικό κοινό, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι κάποιο από τα βιβλία του έγινε μπεστσέλερ!

Συμμετέχετε στην επιλογή των βιβλίων που μεταφράζετε; Κάνετε προτάσεις στους εκδότες;

 

Είμαι στην ευχάριστη θέση να επιλέγω η ίδια ποια βιβλία θέλω να μεταφράσω.  Πολλές φορές η πρόταση προέρχεται από κάποιον εκδότη, άλλες φορές όμως κάνω η ίδια προτάσεις όταν θεωρώ ότι κάποιο βιβλίο αξίζει τον κόπο να μεταφραστεί, όπως π.χ. «Το Όνομα του Πατρός» της Νόορντερβλιτ.  Επίσης διαβάζω ολλανδικά βιβλία για λογαριασμό εκδοτών για να τα αξιολογήσω.

Τι βρίσκετε ενδιαφέρον στην ολλανδική/φλαμανδική γλώσσα και την ολλανδική/φλαμανδική λογοτεχνία;

 

Αυτό που για μένα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην ολλανδική και φλαμανδική λογοτεχνία είναι η πλατιά μόρφωση που συνήθως διακρίνει τους συγγραφείς.  Θίγουν πολλά και ενδιαφέροντα θέματα που δεν περιορίζονται στα στενά πλαίσια της Ολλανδίας.  Οι Ολλανδοί, σε αντίθεση με τους Έλληνες, είναι πραγματικοί πολίτες του κόσμου.

Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τα Ολλανδικά / Φλαμανδικά;

 

Στην περίπτωσή μου η ερώτηση θα έπρεπε μάλλον να είναι πώς ξεκίνησε η σχέση μου με τα Ελληνικά, μιας και είμαι Ολλανδέζα, γέννημα θρέμμα.  Σπούδασα στη Σχολή Διερμηνέων του Παν/μου της Γενεύης κι εκεί γνώρισα τον Έλληνα σύζυγό μου ο οποίος σπούδαζε οικονομικά.  Ήρθαμε στην Ελλάδα το 1969.  Για πολλά χρόνια εργάστηκα σαν μεταφράστρια τεχνικών κειμένων, ως το 1995 περίπου.  Τότε οι Εκδόσεις Καστανιώτη εξέδωσαν δύο συλλογές διηγημάτων μου (γραμμένα στα Ελληνικά) και στη συνέχεια μου έγινε πρόταση συνεργασίας στον τομέα της λογοτεχνικής μετάφρασης.  Έκτοτε έχω μεταφράσει πολλά βιβλία για τις εκδόσεις Καστανιώτη, αλλά και για άλλους οίκους όπως Μεταίχμιο, Πόλις, Φυτράκη, Διήγηση, Ελληνικά Γράμματα, Κάτοπτρο.

Ποια είναι η κύρια συμβουλή που θα δίνατε σ’ έναν μεταφραστή στα πρώτα του βήματα;

 

Το αυτονόητο είναι φυσικά να κάνει τη δουλειά του όσο πιο συνειδητά μπορεί.  Να μη διστάζει να ρωτάει το συγγραφέα για κάθε απορία που έχει.  Η συνεργασία με το συγγραφέα είναι απαραίτητη για να μην υπάρξουν λάθη ερμηνείας εκ μέρους του μεταφραστή.  Να συμβουλεύεται ειδικούς όποτε το βιβλίο που μεταφράζει θίγει θέματα για τα οποία ο ίδιος δεν έχει τις απαραίτητες γνώσεις, έτσι ώστε η ορολογία να αποδοθεί σωστά στα Ελληνικά.

Όσο προς το καθαρά τεχνικό μεταφραστικό μέρος, θα έλεγα να μεταφράσει σε πρώτο στάδιο το κείμενο όσο πιο κυριολεκτικά μπορεί, ώστε στη συνέχεια να μπορεί να απομακρυνθεί απ’ αυτό όπου χρειαστεί, χωρίς να προδώσει τη γλώσσα και το ύφος του αρχικού κειμένου.  Στη συνέχεια ν’ αφήσει κατά μέρος το ολλανδικό κείμενο και να εξετάσει το δικό του κείμενο μόνο ως προς τα Ελληνικά, έτσι ώστε η μετάφραση να μη «μυρίζει» μετάφραση.

Από τα βιβλία που έχετε μεταφράσει από τα Ολλανδικά, ποιο είναι εκείνο που ξεχωρίζετε ως αναγνώστρια;

 

«Η Ανακάλυψη του Ουρανού» του Χάρι Μούλις, «Το Όνομα του Πατρός» της Νέλεκε Νόορντερβλιτ (και τα δύο για τις εκδόσεις Καστανιώτη) και «Στην Ευρώπη» του Χέιρτ Μακ (εκδόσεις Μεταίχμιο).

Υπάρχει κάποιο ολλανδικό/φλαμανδικό βιβλίο που θα θέλατε να μεταφράσετε ή να είχατε μεταφράσει;

 

Από τα βιβλία που έχουν ήδη μεταφραστεί στα Ελληνικά «Ο σκοτεινός θάλαμος του Δαμοκλή» του Χέρμανς, που μεταφράστηκε από τον άξιο συνάδελφο Γιάννη Ιωαννίδη και «Η Θλίψη του Βελγίου« του Κλάους, πάλι σε μετάφραση του Γ. Ιωαννίδη.

Ένα βιβλίο που θα ήθελα να μεταφράσω είναι το εξαιρετικά ενδιαφέρον «El Negro en ik» του Frank Westerman.  Προς το παρόν δυστυχώς δεν κατάφερα να βρω εκδότη που ενδιαφέρεται να το εκδώσει.  Ένα άλλο είναι το «In Babylon» του Marcel Möring.

Τι μεταφράζετε αυτή την περίοδο;

 

Το πολύ ωραίο, πολύ δύσκολο και πολύ μεγάλο βιβλίο του Φλαμανδού Paul Verhaeghen με τίτλο «Omega Minor«, για τις εκδόσεις Πόλις.